• Maarten van Nierop

 

Aflevering 4: Ideeën verspreiden

 

Leonardo di Caprio in Inception (copyright © 2010 Warner Bros.)

“Standing on the shoulders of giants” is een welbekende uitspraak van de veel minder bekende Middeleeuwse Franse filosoof Bernard de Chartres (en tevens een album van de Britse band Oasis).

We zijn niets zonder de prestaties van onze voorouders. Kennis die via mondelinge en schriftelijke verhalen werd doorgegeven, gaf ons een steeds groter wordende basis van ideeën om onze wereld vorm te geven en verder te ontwikkelen.

 

De uitvinding van de drukpers bracht een revolutie teweeg in de manier waarop we verhalen en ideeën verspreiden. Tot die tijd was het alleen beschikbaar voor klerken en edellieden, praktische kennis werd doorgegeven door gilden. In de 20e eeuw maakten radio en televisie plaats voor het delen van informatie, sneller en beter dan ooit tevoren, wat culmineerde in de ultieme tool voor het verspreiden van ideeën: het internet.

 

Zoals altijd wanneer de mens iets uitvindt, kleven er voor- en nadelen aan het internet.

De voordelen raken we snel aan gewend. We hebben een beter begrip van de wereld om ons heen. Werkprocessen gaan veel efficiënter (bijvoorbeeld email in plaats van briefcorrespondentie). Wetenschappelijke ontwikkelen volgen elkaar steeds sneller op.

Er is wereldwijd nog nooit zoveel welvaart geweest als nu (alhoewel die ook steeds onevenrediger wordt verdeeld). Er is steeds meer bewustwording van misstanden (discriminatie, seksisme, dierenleed, etc).

 

International Space Station

 

 

 

"We zijn niets zonder de prestaties van onze voorouders."

 

 

 

 

 

 

 

Met de nadelen van het internet worden we elke dag geconfronteerd door de media: Fake News, een term die ironisch genoeg het meest wordt gebezigd door personen en media die zich er zelf het meest schuldig aan maken. Cyber​oorlog; lang hebben regeringen onderschat hoe landen als China, Rusland en de Verenigde Staten internet weaponizen. Zo komt steeds meer aan het licht hoe Rusland verkiezingen in andere landen (De VS, Brexit) heeft beïnvloed en social media gebruikt om de inwoners van de EU uit elkaar te drijven met nepnieuws en het steunen van lokale politieke partijen. Het internet is ook een voedingsbodem voor extremisten, terroristen en nationalisten geworden (en het is erg lastig om hun livestreams en manifesten te weren, is gebleken bij de recente bloedige aanslag in Nieuw Zeeland).

 

Algoritmes die ons gedrag analyseren en voorspellen zijn niet alleen handig, maar zorgen ook voor een sociale bubbel die alleen gevoed wordt met informatie van gelijkgestemde mensen. “De klimaatcrisis is een hoax!” “Als we binnen 10 jaar niet alle fossiele brandstof hebben afgezworen, gaat de wereld eraan!” We lijken gevangen in continue verontwaardiging en hysterie in plaats van dat we de nuance en dialoog opzoeken. Wie het hardst schreeuwt, zal wel gelijk hebben.

 

Nooit gedacht dat ik het zou meemaken, maar feiten en de wetenschap staan zwaar onder druk. Een steeds groter wordende groep mensen denkt serieus dat de aarde plat is!

Gelukkig begint de zwijgende, kalme meerderheid van de mensen ook geluid te maken en hopelijk bieden we met de verzamelde kennis van onze voorouders genoeg tegenwicht om de waanzin te stoppen.

 

Verspreiding van ideeën is wat de mensheid vooruit heeft gestuwd. Maar de geschiedenis laat zien dat ideeën ook gevaarlijk kunnen zijn, verdeeldheid kunnen zaaien en destructief kunnen zijn. Adolf Hitler is gewoon via democratie aan de macht gekomen. Uiteindelijk komt het neer op de clichématige oude hippie vraag: kiezen we voor liefde of haat?

Wat is het meest overtuigende verhaal?

  • Maarten van Nierop

Aflevering 3: Moraliteit

Avengers Infinity War (Marvel Studios © 2018)

 

We groeien allemaal op met verhalen. Sprookjes als Roodkapje of Sneeuwwitje leren ons bepaalde zeden en principes. De Bijbel, Koran of Thora zijn de hoekstenen van hele samenlevingen die hun moraal baseren op deze Heilige Schriften. Ze leren ons het goede van het kwade te onderscheiden. Zonder deze verhalen zouden we een complexe samenleving nauwelijks kunnen ondersteunen. We hebben ze nodig, ten goede of ten kwade, om een ​​raamwerk van ethiek te bieden. Waar we het over eens zijn, wat acceptabel is en wat niet.

 

Wat vroeger de mythen, sagen en sprookjes waren, zijn superhelden verhalen tegenwoordig.

Het is niet toevallig dat Superman, Batman, Spiderman en The Avengers enorm populair zijn geworden. In een steeds meer seculiere wereld zoeken we niet bij Goden de antwoorden op onze vragen of onze troost bij tegenslag, maar bij de avonturen van superhelden die de wereld steeds opnieuw redden. De moraal: goed overwint kwaad.

 

De logische volgende stap bij het ontwikkelen van een fatsoenlijke beschaving is het omzetten van bepaalde zeden en principes in wetten. Verkrachting en moord zijn slecht. Het bezit van een huis en het betalen van belastingen zijn goed. Zelfs de wet maakt gebruik van verhalen, in dit geval bekend als precedenten, om context te creëren en inzicht te bieden in de beoordeling van nieuwe gevallen.

 

Er zijn echter voorbeelden wanneer de waarheid verloren of wazig is, en dat is wanneer het lastig wordt. We lijken verloren en hulpeloos wanneer een verhaallijn verbroken is. We worden zenuwachtig van los zand.

 

Wanneer je ouder wordt, hebben verhalen een ander effect op je. Wat vroeger eng was, is niet langer een bedreiging. Wat vroeger een groot probleem was, is nu alledaags. Wat vroeger onbetwist was, wordt nu weggezet als onzin. Naarmate we ouder worden, worden we kritischer over de verhalen die ons worden verteld (omdat we een hele bibliotheek met referenties in onze hersenen hebben).

 

Of het nu gaat om religie, politiek of andere machtsstructuur, naarmate we ouder worden, begrijpen we dat de enige echt geldige autoriteiten vaardigheid en ervaring zijn.

 

Maar is de waarheid echt objectief? Of is het alleen maar een verhaal dat wacht op een spindoctor? Sommige politici lijken tegenwoordig geen idee te hebben van het belang van de waarheid. Dat of het maakt ze niet uit en laten zoveel leugens over ons heen lopen dat we niet meer weten wat we moeten geloven en met het risico dat het ons ook niets meer kan schelen.

 

We vertrouwen mensen wanneer hun verhalen blijken te kloppen. Wanneer iemand constant liegt, vervalt het vertrouwen totdat er geen verdere basis voor verbinding is (of het nu gaat om een ​​vriendschap, een zakelijke relatie of een politieke band). Dit is heel gevaarlijk, want als niemand elkaar meer vertrouwt, neigen de aandelenmarkten in te storten, begint de samenleving zich te ontrafelen en kunnen chaos en oorlog volgen.

 

De term nepnieuws op zichzelf is raar, want wat is nep en wat niet? Wie beslist? Nieuws wordt altijd gekleurd door de persoon die het schrijft en hun achtergrond, hun bazen en hun fysieke locatie. Wanneer je door Zuid-Amerika reist, krijg je alleen nieuws over Zuid-Amerika, bijna niets over Azië of Europa. Wanneer in West-Europa, het nieuws centra rond de VS, Europa, Rusland en China. Het is dus een illusie om te denken dat er objectief nieuws is.

 

Uiteindelijk moeten we allemaal proberen te zoeken naar nuance, de rotzooi wegfilteren en onze eigen mening vormen.

  • Maarten van Nierop

Updated: apr 8

 

Aflevering 2: Simulatie

Blade Runner 2049 (Alcon Entertainment © 2017)

 

Mensen zijn erg goed in het herkennen van patronen. Patronen die we onthouden, delen en cultiveren. Patronen vertalen we naar strategie en coherente actie: zoals landbouw, koken of oorlogsvoering.

 

Verhalen zijn ook op een bepaalde manier patronen. Het zijn woorden die in een specifieke volgorde worden geplaatst om zinnen te maken, die in de goede volgorde een verhaal vormen. Grammatica is in wezen patronen herkennen.

 

Onze hersenen onthouden en herkennen deze verhalen wanneer ze relevant zijn in het heden. Wanneer iemand je vertelt door een bij te zijn gestoken en dat dat heel erg pijn doet, zul je de volgende keer dat je een bij ziet dat verhaal onthouden en het gevaar herkennen.

 

Deze simulatie in onze hersenen is erg handig in de manier waarop we de realiteit ervaren. De continue simulatie van ervaringen en keuzes die we te verwerken krijgen, helpt ons te leren en te groeien in het leven. Het grappige is dat fictie dezelfde impact op ons heeft als waar gebeurde levensverhalen. We ervaren een film of een spel en identificeren en leven ons in in de personages en de keuzes die ze maken.

 

Dit is de reden waarom we genieten van het kijken naar tragedies. Om te zien hoe andere mensen reageren in een bepaalde beproeving - bijvoorbeeld door een begrafenis bij te wonen of carrière te kiezen boven van het gezin - helpen we ons om ons voor te bereiden om met die situaties om te gaan. Hoe we ons dienen te gedragen, welke kleding te dragen, hoe te reageren.

 

Aan de andere kant van het vertelspectrum hebben we komedie. Lachen heeft drie hoofdfuncties: het is een bindmiddel, geeft verlichting en is een genezende katalysator. "Het is een coping-mechanisme; een antwoord op conflicten en verwarring in onze hersenen ", aldus Scott Weems, een cognitief neurowetenschapper en auteur.

 

Een ander groot kenmerk van mensen is hun nieuwsgierigheid. Nu zijn bepaalde dieren ook nieuwsgierig van aard, maar wij mensen hebben een bijzondere belangstelling voor wat verborgen is. En dan laten we onze verbeelding de vrije loop. Ons brein genereert uitgebreide constructies, opgebouwd uit herinneringen (van zowel zintuiglijke ervaringen als opgedane kennis) als uit fantasie. We noemen dit spelen. Dat leren we al heel vroeg in ons leven.

 

Het vermogen om te fantaseren en gedachte-experimenten uit te voeren, is hoe we ons voorbereiden op de toekomst. Dit kunnen dagelijkse situaties zijn, zoals het mentaal voorbereiden op een nieuwe baan of een feest waarbij je niemand kent.

 

Maar we simuleren ook het grote geheel: dit is waar kennis en fantasie echt samenkomen: Sciencefiction. Het is geen toeval dat naarmate de technologie zich sneller en sneller ontwikkelt, sciencefictionverhalen relevanter worden. Volgens het zeer interessante boek Homo Deus van de auteur Yuval Noah Harari, zijn de drie grote vragen waarmee wij mensen in de 21e eeuw worden geconfronteerd: gelukkig worden, goddelijk worden en onsterfelijk worden.

 

Alicia Vikander in Ex Machina (DNA Films © 2015)

 

"Science Fiction helpt ons de koers van de toekomst van de mensheid te bepalen."

 

 

 

 

 

We testen onze moraal en limieten door middel van sciencefiction voordat ze werkelijkheid worden. De implicaties van geavanceerde kunstmatige intelligentie en robotica, bijvoorbeeld, is tegenwoordig een populair onderwerp.

 

Concluderend zou je kunnen zeggen dat simulatie door middel van verhalen, ook bekend als fictie, ons in staat stelt het onbekende vertrouwd te maken, zonder het in het echte leven te hoeven ervaren en ons te helpen voorbereiden op de toekomst.

 

We hebben dringend behoefte aan een verhaal, zonder dat zijn mensen doelloos.